Dzisiaj otrzymałem kolejne zapytanie dotyczące dochodzenia należności czynszowych od nieuczciwych najemców. Jest to typowa sprawa, podobna do wielu innych, którymi się zajmuję. Najemczyni wyprowadziła się z lokalu, pozostawiając go zdewastowanym. Nie uregulowała ostatniego czynszu, zostawiając właściciela z nierozliczoną kaucją, nieopłaconymi mediami i zaległościami czynszowymi. Najemca natomiast został zatrzymany przez policję i przebywa w areszcie śledczym.
Oboje płacili nieregularnie i ze znacznym opóźnieniem, aż w końcu całkowicie zaprzestali regulowania należności wobec właściciela mieszkania. Właściciel lokalu domaga się, aby ponieśli odpowiedzialność za nienależyte wywiązanie się z umowy najmu i wyrządzone szkody.
Z podobnymi sytuacjami spotykam się kilkakrotnie w ciągu miesiąca. Dlaczego takie osoby pozostają bezkarne i powielają ten schemat postępowania wobec kolejnych, nieświadomych niczego wynajmujących?
Odpowiedź jest prosta – ich bezkarność wynika z anonimowości. Kolejny wynajmujący nie ma możliwości dowiedzieć się o ich wcześniejszych przewinieniach.
Do tej pory nie istniał rejestr, w którym można było bezpłatnie sprawdzić, czy potencjalny najemca nie zalega innemu wynajmującemu z płatnościami (np. czynszem). Wprawdzie funkcjonują komercyjne rejestry dłużników, ale dostęp do nich jest odpłatny. Również publiczny rejestr dłużników niewypłacalnych w ramach Krajowego Rejestru Sądowego nie umożliwia łatwej weryfikacji dłużnika – najpierw trzeba ustalić, czy dana osoba w ogóle widnieje w tym rejestrze i pod jakim numerem.
Sytuacja dłużników-najemców, wobec których nie można było wyegzekwować należności z powodu braku jawnych źródeł dochodów i majątku podlegającego zajęciu komorniczemu, uległa zmianie na korzyść wierzyciela. Stało się to za sprawą wejścia w życie 1 grudnia 2021 r. ustawy z 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1909). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, w rejestrze mogą być ujawniane m.in. osoby fizyczne, wobec których umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego, gdy z egzekucji nie można uzyskać sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.
Choć przepisy ustawy weszły w życie z końcem 2021 r., komornicy uzyskali techniczną możliwość ujawniania dłużników w Krajowym Rejestrze Zadłużonych dopiero od września/października 2023 r.
Kto może sprawdzić potencjalnego najemcę w rejestrze?
Przepisy ustawy stanowią, że rejestr dłużników jest jawny i dostępny przez internet dla każdego, kto zna dane identyfikacyjne, takie jak numer PESEL lub NIP (w przypadku osób fizycznych, którymi zajmujemy się w tym artykule).
Art. 4 Ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych
1. Rejestr jest jawny.
2. Każdy ma prawo zapoznać się z danymi ujawnionymi w Rejestrze oraz danymi objętymi treścią obwieszczeń za pośrednictwem sieci Internet.
Co można się dowiedzieć z treści wpisów w Krajowym Rejestrze Zadłużonych?
Zakres informacji o osobach fizycznych, wobec których umorzono postępowanie egzekucyjne, obejmuje następujące dane:
- imię i nazwisko;
- numer PESEL, a w przypadku jego braku — inne dane umożliwiające jednoznaczną identyfikację;
- NIP, jeżeli osoba ma taki numer;
- datę umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika lub sąd albo naczelnika urzędu skarbowego, albo dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
- sygnaturę akt sprawy;
- nazwę sądu lub organu, który wydał orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika lub sąd albo naczelnika urzędu skarbowego, albo dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
- kwotę lub sumę kwot wierzytelności niewyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez komornika lub sąd albo naczelnika urzędu skarbowego, albo dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
- wskazanie tytułu wykonawczego.
Dla wynajmującego, który chce sprawdzić potencjalnego najemcę, kluczowe są imię, nazwisko oraz numer PESEL – pozwalające na jednoznaczną identyfikację. Pozostałe informacje, takie jak data umorzenia postępowania egzekucyjnego, sygnatura akt czy wysokość egzekwowanej kwoty, mają znaczenie drugorzędne. Sam fakt figurowania w Krajowym Rejestrze Zadłużonych powinien natychmiast dyskwalifikować potencjalnego najemcę.
Po weryfikacji kilku dłużników, wobec których prowadzę postępowania egzekucyjne, mogę stwierdzić, że piętnaście umorzonych egzekucji komorniczych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Zadłużonych nie rokuje na poprawę zachowania dłużnika ani chęć spłaty długów.
Jak długo dłużnik będzie figurował w Krajowym Rejestrze Zadłużonych?
Dłużnik pozostaje w rejestrze przez 7 lat od daty wpisu. Data umorzenia postępowania egzekucyjnego zwykle pokrywa się z datą wpisu do rejestru. Ustawa zobowiązuje komorników do niezwłocznego zamieszczania informacji w Rejestrze po umorzeniu egzekucji.
Czy wpis do Krajowego Rejestru Zadłużonych wymaga wniosku wierzyciela?
Wpis do rejestru następuje z urzędu i jest dokonywany przez komornika umarzającego postępowanie egzekucyjne. Wierzyciel nie musi podejmować dodatkowych czynności – wystarczy, że złoży wniosek o wszczęcie egzekucji komorniczej, która zakończy się umorzeniem na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania cywilnego.
Czy każdy sposób zakończenia egzekucji będzie podstawą do wpisania do Krajowego Rejestru Zadłużonych?
Nie. Podstawą wpisu jest wyłącznie umorzenie z powodu niemożności uzyskania sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych lub umorzenie postępowania egzekucyjnego przez naczelnika urzędu skarbowego albo dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdy w postępowaniu egzekucyjnym nie można uzyskać kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Kto może trafić do Krajowego Rejestru Zadłużonych?
Ujawnieniu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych podlegają nie tylko osoby fizyczne. Ustawa przewiduje szeroki katalog podmiotów (osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną). Jednak z punktu widzenia bezpieczeństwa właściciela wynajmującego mieszkanie, skupię się na dwóch kategoriach dłużników:
- osoby fizyczne, wobec których umorzono egzekucję jako bezskuteczną na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania cywilnego;
- osoby fizyczne (dłużnicy alimentacyjni), wobec których toczy się egzekucja świadczeń alimentacyjnych lub egzekucja należności budżetu państwa powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zalegające ze spełnieniem tych świadczeń przez okres dłuższy niż 3 miesiące.
Czy wierzytelności sprzed 1 grudnia 2021 r. też mogą być ujawnione w Krajowym Rejestrze Zadłużonych?
Tak, pod warunkiem że roszczenie stwierdzone tytułem wykonawczym (np. wyrok, nakaz zapłaty, postanowienie zasądzające koszty postępowania) nie uległo przedawnieniu. Wierzyciel posiadający tytuł wykonawczy sprzed lat, który ponawiał egzekucję (zapobiegając przedawnieniu roszczenia), może ponownie złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji – nawet jeśli nie liczy na zaspokojenie swoich roszczeń, a jedynie na to, by jego wieloletni dłużnik trafił do ogólnodostępnego rejestru.
Czy funkcjonowanie Krajowego Rejestru Zadłużonych spowoduje, że dłużnicy zaczną spłacać długi?
W pewnym stopniu zapewne tak, choć w przypadku tzw. dłużników z wyboru (dłużników zawodowych) raczej nie skłoni ich to do zmiany stylu życia na cudzy koszt. Jednak za najbardziej wartościowe w Krajowym Rejestrze Zadłużonych uważam:
- jawność rejestru (dostęp przez internet);
- łatwość sprawdzenia potencjalnego najemcy po numerze PESEL;
- bezpłatność sprawdzenia.
Wreszcie w XXI wieku wynajmujący otrzymali bezpłatne i skuteczne narzędzie do wstępnej weryfikacji potencjalnych najemców. Krajowy Rejestr Zadłużonych pełni przede wszystkim funkcję ochronną (prewencyjną) – oczywiście pod warunkiem, że wynajmujący będą z niego korzystać przed podpisaniem umowy najmu i przekazaniem kluczy praktycznie nieznanej osobie.
Wierzę, że ten artykuł przyczyni się do popularyzacji tego narzędzia i uchroni wielu wynajmujących przed poważnymi problemami związanymi z wynajmem mieszkania dłużnikowi z wyboru. Choć nie jest to jedyny sposób zabezpieczenia się, Krajowy Rejestr Zadłużonych jest z pewnością długo oczekiwanym i niezwykle istotnym narzędziem dla wynajmujących.
Moim zdaniem to jedno z najlepszych rozwiązań wprowadzonych przez ustawodawcę w ostatnich latach. Położy kres anonimowości dłużników i życiu na koszt wynajmujących. Skuteczność tego rozwiązania zależy jednak od tego, czy każdy oszukany wynajmujący będzie dochodził swoich roszczeń i wszczynał postępowania egzekucyjne – nawet ze świadomością, że nie uzyska zaspokojenia roszczeń, ale przynajmniej ochroni innych przed wynajęciem mieszkania nieuczciwemu najemcy.
Czy dłużnicy też mogą skorzystać z Krajowego Rejestru Zadłużonych?
Oczywiście. Wielu dłużników tłumaczy się (mało przekonująco), że nie wiedzą, o jakie długi chodzi, jaki pozew czy wierzyciela. Twierdzą, że nic nie otrzymali z sądu. Warto jednak zaznaczyć, że aby trafić do Krajowego Rejestru Zadłużonych, trzeba świadomie zignorować wezwania:
- od wierzyciela (wezwanie przedsądowe na podstawie art. 187 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania cywilnego);
- sądu (nakaz zapłaty);
- komornika.
Jeśli jesteś dłużnikiem i chcesz spłacić dług, aby Twoje dane nie figurowały w rejestrze, skontaktuj się z właściwą kancelarią komorniczą w celu ustalenia danych wierzyciela.
Jak sprawdzić po numerze PESEL lub NIP osobę fizyczną, czy figuruje w Krajowym Rejestrze Zadłużonych?
Krajowy Rejestr Zadłużonych jest dostępny pod tym linkiem: https://krz.ms.gov.pl/
Należy wybrać pole oznaczone kolorem czerwonym: „Wyszukiwanie podmiotów i przeglądanie postępowań" lub „Wyszukiwanie podmiotów", znajdujące się po lewej stronie przeglądarki.
Następnie wybieramy pole: Osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej.
I kolejno wpisujemy numer PESEL lub numer NIP potencjalnego najemcy:
Jeśli najemca nie figuruje w Krajowym Rejestrze Zadłużonych w zakresie, który nas interesuje i został omówiony w niniejszym wpisie, pojawi się komunikat. Nie zostały znalezione żadne pozycje dla podanych kryteriów wyszukiwania.
W powyższym przykładzie wpisałem swój numer NIP i – jak widać – nie figuruję w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, czego serdecznie życzę wszystkim czytelnikom bloga.
